Lỗ tròn là gì? Các bài báo nghiên cứu khoa học liên quan

Định nghĩa lỗ tròn

Lỗ tròn (foramen rotundum) là một cấu trúc giải phẫu nhỏ, hình tròn, nằm ở nền sọ trước, cụ thể tại cánh lớn xương bướm (greater wing of sphenoid bone). Lỗ này là một trong những đường dẫn thần kinh quan trọng nối hố sọ giữa với hố chân bướm khẩu cái. Đây là nơi duy nhất mà dây thần kinh hàm trên (V2), nhánh thứ hai của dây thần kinh sinh ba (cranial nerve V), đi qua.

Lỗ tròn không chứa động mạch hay tĩnh mạch lớn, vì vậy đóng vai trò đặc thù trong truyền tín hiệu thần kinh cảm giác từ vùng giữa mặt về hệ thần kinh trung ương. Mặc dù nhỏ, nó có ý nghĩa lớn trong các can thiệp thần kinh và phẫu thuật sọ mặt.

Theo nguồn từ StatPearls - Neuroanatomy, đường kính trung bình của lỗ tròn vào khoảng 3–4 mm, được hình thành sớm trong quá trình phát triển phôi và duy trì ổn định trong suốt cuộc đời trưởng thành.

Vị trí và liên quan giải phẫu

Lỗ tròn nằm trong cánh lớn xương bướm, phía trước và bên của lỗ bầu dục (foramen ovale). Cấu trúc này đóng vai trò là cầu nối giữa hố sọ giữa (middle cranial fossa) và hố chân bướm khẩu cái (pterygopalatine fossa), nơi dây thần kinh V2 tiếp tục phân nhánh.

Về mặt giải phẫu học định hướng, lỗ tròn có vị trí:

• Phía sau: tiếp cận với lỗ bầu dục (dẫn thần kinh V3)
• Phía trước: tiếp nối hố chân bướm khẩu cái
• Phía trong: gần với thân xương bướm và xoang bướm
• Phía ngoài: giáp với mặt nền cánh lớn xương bướm

Sự đối xứng hai bên của lỗ tròn giúp các bác sĩ dễ nhận diện qua các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như CT dựng nền sọ. Đây là điểm mốc quan trọng trong phẫu thuật nội soi qua mũi và định vị dây thần kinh V2.

Thành phần đi qua lỗ tròn

Thành phần duy nhất đi qua lỗ tròn là dây thần kinh hàm trên (maxillary nerve – V2). Đây là nhánh cảm giác hoàn toàn của dây thần kinh sinh ba (trigeminal nerve), chi phối vùng mặt giữa và các cấu trúc đi kèm.

V2 cung cấp cảm giác cho:

• Da vùng má, mí dưới, cánh mũi ngoài
• Niêm mạc xoang hàm, mũi, khẩu cái cứng và mềm
• Răng hàm trên và lợi kèm theo

Sau khi qua lỗ tròn, dây V2 đi vào hố chân bướm khẩu cái, nơi nó phân nhánh thành các nhánh nhỏ như dây gò má (zygomatic nerve), dây dưới ổ mắt (infraorbital nerve) và các nhánh khẩu cái (palatine nerves). Tất cả quá trình này đều không liên quan đến mạch máu lớn tại vị trí lỗ tròn, tạo thuận lợi cho các thủ thuật thần kinh khu trú.

Vai trò trong dẫn truyền thần kinh

Lỗ tròn giữ vai trò là điểm chuyển tiếp tín hiệu cảm giác từ vùng giữa mặt về hệ thần kinh trung ương thông qua dây V2. Quá trình này là một phần của cung phản xạ cảm giác, giúp con người nhận biết được các kích thích như chạm, nhiệt độ, đau hoặc áp lực vùng má và răng trên.

Sơ đồ dẫn truyền thần kinh:

Vị trí	Thành phần
Hố sọ giữa	Thân dây V2 từ thân thần kinh sinh ba
Lỗ tròn	Điểm đi ra khỏi sọ để vào hố chân bướm khẩu cái
Hố chân bướm khẩu cái	Nơi phân nhánh các nhánh cảm giác xa
Khe dưới ổ mắt	Đưa tín hiệu về da vùng má và răng hàm trên

Vai trò này khiến lỗ tròn trở thành mục tiêu trong các kỹ thuật điều trị đau dây thần kinh sinh ba V2 như phong bế thần kinh, phẫu thuật định vị qua nội soi hoặc đốt sóng cao tần.